لهجه‌های ترکی آذربایجانی در ایران


۲ـ لهجه قره‌داغ (ارسباران): صحیح‌ترین لهجه ترکی آذربایجانی است و تماما پیرو قواعد زبانی است. دامنه شرقی سهند، متنق، ایراناق، سرسکند (هشترود)، اوجان (بستان‌آباد)، میانه، سراب، قره‌داغ، سونار خیوه اهر، تیکان تپه (تکاب)، سایین‌قالا (شاهین‌دژ) و قسمت‌هایی از دشت مغان و قاراقیشلاق، بیجان، پلدشت (عربلر)، نازیک، مرگنلر، قاراقولوقلار، مرکیت و قایقاج در جنوب آراز (ارس) مناطقی هستند که این لهجه در آن رایج است. در لهجه قره‌داغ کلمات و صداها کشیده نمی‌شوند و به اصطلاح sert (محکم) تلفظ می‌شوند.

۳ـ لهجه یامچی: این لهجه شباهت زیادی به لهجه نخجوان خصوصا اوردوباد دارد. مرکز این لهجه را میتوان مرند حساب کرد.
صوفیان، یامچی، شبستر، خامنه، دیزه، دریان، شانیجان، گمیچی و قاپسار، زنوز، گلین پ‌قایا، المدار در شمال دریاچه اورمیه از مناطقی هستند که این لهجه در آنها رایج‌است. از ویژگی‌های این لهجه تبدیل مصوت a به ə است، مثلا به قابلاما قابلَمه، به قارداش قردش می‌گویند. این لهجه بین لهجه تبریز و قره‌داغ قرار می‌گیرد(از لحاظ کشیدن صداها).

۴ـ لهجه اورمیه (اویغور-آوشار لهجه سی): این لهجه نیز یکی از صحیح‌ترین لهجه‌های ترکی آذربایجانی ایران است. از نزدیکی های سویوغ بولاق (مهاباد)، سولدوز (نقده)، تا اورمیه و سلماس و خوی و مرز ترکیه این لهجه رایج است. در اطراف اورمیه در روستاهای چونقارالیسی صدای "نگ" هنوز حفظ شده است مثلا گلیرنگ. لازم به ذکراست در نزدیکی اورومچی پایتخت ترکستان شرقی نیز قصبه‌ای به نام چونقارالی موجود است. شباهت بین نام خود اورمو و اورومچی نیز جای بحث دارد. علت نامگذاری این لهجه به لهجه اویغور-افشار آن است که از ترکیب زبان اویغورها و افشارهای کوچ‌کرده از خراسان و ترکیه بوجود آمده است.

- ادبی دیلده: آتامی، آتانی، آتاسینی، آتامیزی، آتانیزی، آتالارینی
- تبریز: آتامی، آتاوی، آتاسینی، آتامیزی، آتازی، آتالارینی
- قاراداغ: آتامی، اتُوو، آتاسینی، آتامیزی، آتُووزو، آتالارینی
- اویغور: آتامی، آتایین، آتاسینی، آتامیزی، آتاییزی، آتالارینی

۵- لهجه مراغه و بناب: این لهجه در شهرها و روستاهای دامنه جنوبی سهند رایج است. البته لهجه بنابی با مراغه تفاوت‌هایی دارند.
از طرف مراغه به طرف سرسکند، سایین‌قالا‌‌ (شاهین‌دژ)، قوشاچای (میاندوآب) تا حدود سویوغ‌بولاق و جیغاتی (زرینه رود)، ملیک‌کندی‌ (ملکان)، بناب، عجبشیر از جمله مناطقی هستند که این لهجه در آن رایج‌است. این لهجه نیز مانند لهجه یامچی بین لهجه تبریز و قره داغ قرار می‌گیرد.

۶- لهجه اردبیل: این لهجه در اردبیل، خلخال، نمین، آستارا، انزلی، تالش، منجیل رایج است. این لهجه شباهت زیادی به لهجه جنوب جمهوری آذربایجان دارد.

۷- لهجه زنجان: این لهجه از طارم آغاز شده و تا زنجان، هیدج، سلطانیه، خدابنده، ماه نشان، بیجار و قروه در کردستان و سنقر در کرمانشاه رایج‌است و در مناطق شرقی و جنوبی زنجان مانند قیدار به لهجه همدان نزدیک می‌شود. به طور کلی این لهجه را میتوان ترکیبی از ترکی قدیم و جدید دانست.

۷- لهجه همدان: ابهر، تاکستان، قزوین، بویین زهرا، آوج، همدان، رزن، بهار، تویسرکان، کبودرآهنگ، پامبولو (فامنین)، اسدآباد، لالجین، ملایر تا سنقر به این لهجه تکلم می‌کنند.
شباهت زیادی به لهجه زنجان دارد. این لهجه یکی از لهجه‌های اصیلی است که برخی قواعد قدیمی هنوز در آن وجود‌دارد.
برای مثال "توکندی" به جای قورتولدو یا تورندی به جای ایسهال توتدو. یا مثلا در سوم شخص حرف سین از افعال حذف می‌شود (همانند لهجه زنجان): گلیرسن به گلیرن، آلیرسان به آلیران، گلیرسیز به گلیریز تبدیل می‌شود.
البته در لهجه همدان افعالی که به "ن" ختم می‌شوند "ی" جایگزین نون می شود مثلا زنجانی‌ها می‌گویند آلیران، گلیرن اما همدانی‌ها می‌گویند آلیرای، گلیرَی.

دوشاب آذربايجان غربى ثبت ملى شد

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

 

دوشاب آذربايجان غربى ثبت ملى شد

 

جام جم آنلاين: معاون حفظ، احيا و ثبت آثار اداره کل ميراث فرهنگي آذربايجان‌غربي از ثبت فناوري تهيه دوشاب از آب انگور استان در فهرست آثار ملي و معنوي کشور خبر داد.
 

وحيد احمدي در گفتگو با مهر، با اشاره به اينکه فناوري تهيه دوشاب به همراه دو ميراث معنوي ديگر از استان آذربايجان‌غربي موفق به دريافت شماره ثبت براي ورود به فهرست ميراث ‌ملي کشور شدند، افزود: آذربايجان‌غربي در سومين همايش شوراي عالي سياست‌گذاري ثبت آثار شش پرونده را براي ثبت پيشنهاد داد که از اين تعداد سه پرونده ميراث معنوي براي ثبت در فهرست ميراث‌ ملي مورد تائيد قرار گرفتند.

وي ثبت ' فناوري تهيه دوشاب'، مراسم 'جشن انگور مسيحيان' و 'فنون و شيوه ‌هاي نمک گيري از درياچه اروميه' راسه ميراث معنوي استان عنون کرد که موفق به دريافت شماره ثبت شدند و بيان داشت: مراسم دوشاب ‌پزان به عنوان يکي از مراسمات رايج در آذربايجان‌غربي به هنگام برداشت محصول انگور بوده که در طول ساليان دراز، سينه به سينه منتقل شده و امروزه ميتوان شاهد اجراي اين مراسم در جاي ‌جاي استان

بود.

 

معاون حفظ، احيا و ثبت آثار اداره کل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري آذربايجان‌غربي اظهار داشت: دوشاب ‌پزان که در واقع مراسم تهيه شيره انگور است هرساله در اواسط شهريورماه به صورت گروهي در باغ ‌هاي انگور استان برگزار مي‌شود و از آيين‌هاي کهن استان به شمار مي‌رود.

احمدي با اشاره به ثبت 'جشن انگور مسيحيان' در فهرست آثار ملي و معنوي ايران، ادامه داد: قدمت اين جشن که هرسال در منطقه اروميه همراه با رقص و آوازهاي آذربايجاني برگزار مي‌‌شود به چندين هزار سال قبل باز مي ‌گردد.

وي با اشاره به اينکه اين جشن در اواخر شهريور ماه به هنگام آغاز برداشت انگور برگزار مي‌شود و آئين‌ها، سنت‌ها و رسم و رسوم مخصوص خود را دارد که همچنان پا برجا مانده است.

اين مسئول اظهار داشت: جشن انگور در بعضي از روستاها هم ‌زمان با رسيدن کامل انگور و برخي ديگر به هنگام چيدن و جمع ‌آوري انگور برگزار مي‌شود که به آن شانيدر يا انگور چيني مي‌ گفتند و آن را جشن مي‌ گرفتند.

به گفته احمدي در ايام قديم مردم اروميه با توجه به پايبند بودن به رسم و رسوم و آداب کهن و ديرين نياکان خود تا چند روز قبل از برگزاري مراسم عيد انگور از خوردن انگور خودداري مي‌کردند و با اين کار احترام و ارزش گذاشتن به نعمت‌هاي الهي و آداب رسوم گذشتگان خود را به نمايش مي‌گذاشتند.

معاون حفظ، احيا و ثبت ملي آثار اداره کل ميراث فرهنگي آذربايجان‌غربي همچنين ' فنون و شيوه ‌هاي نمک‌ گيري در درياچه اروميه را از ديگر اثر ثبت شده استان در فهرست ميراث ‌معنوي نام برد و گفت: اين مراسم نيز بيشتر در فصل گرم سال انجام مي‌ شود.