لهجه‌های ترکی آذربایجانی در ایران


۲ـ لهجه قره‌داغ (ارسباران): صحیح‌ترین لهجه ترکی آذربایجانی است و تماما پیرو قواعد زبانی است. دامنه شرقی سهند، متنق، ایراناق، سرسکند (هشترود)، اوجان (بستان‌آباد)، میانه، سراب، قره‌داغ، سونار خیوه اهر، تیکان تپه (تکاب)، سایین‌قالا (شاهین‌دژ) و قسمت‌هایی از دشت مغان و قاراقیشلاق، بیجان، پلدشت (عربلر)، نازیک، مرگنلر، قاراقولوقلار، مرکیت و قایقاج در جنوب آراز (ارس) مناطقی هستند که این لهجه در آن رایج است. در لهجه قره‌داغ کلمات و صداها کشیده نمی‌شوند و به اصطلاح sert (محکم) تلفظ می‌شوند.

۳ـ لهجه یامچی: این لهجه شباهت زیادی به لهجه نخجوان خصوصا اوردوباد دارد. مرکز این لهجه را میتوان مرند حساب کرد.
صوفیان، یامچی، شبستر، خامنه، دیزه، دریان، شانیجان، گمیچی و قاپسار، زنوز، گلین پ‌قایا، المدار در شمال دریاچه اورمیه از مناطقی هستند که این لهجه در آنها رایج‌است. از ویژگی‌های این لهجه تبدیل مصوت a به ə است، مثلا به قابلاما قابلَمه، به قارداش قردش می‌گویند. این لهجه بین لهجه تبریز و قره‌داغ قرار می‌گیرد(از لحاظ کشیدن صداها).

۴ـ لهجه اورمیه (اویغور-آوشار لهجه سی): این لهجه نیز یکی از صحیح‌ترین لهجه‌های ترکی آذربایجانی ایران است. از نزدیکی های سویوغ بولاق (مهاباد)، سولدوز (نقده)، تا اورمیه و سلماس و خوی و مرز ترکیه این لهجه رایج است. در اطراف اورمیه در روستاهای چونقارالیسی صدای "نگ" هنوز حفظ شده است مثلا گلیرنگ. لازم به ذکراست در نزدیکی اورومچی پایتخت ترکستان شرقی نیز قصبه‌ای به نام چونقارالی موجود است. شباهت بین نام خود اورمو و اورومچی نیز جای بحث دارد. علت نامگذاری این لهجه به لهجه اویغور-افشار آن است که از ترکیب زبان اویغورها و افشارهای کوچ‌کرده از خراسان و ترکیه بوجود آمده است.

- ادبی دیلده: آتامی، آتانی، آتاسینی، آتامیزی، آتانیزی، آتالارینی
- تبریز: آتامی، آتاوی، آتاسینی، آتامیزی، آتازی، آتالارینی
- قاراداغ: آتامی، اتُوو، آتاسینی، آتامیزی، آتُووزو، آتالارینی
- اویغور: آتامی، آتایین، آتاسینی، آتامیزی، آتاییزی، آتالارینی

۵- لهجه مراغه و بناب: این لهجه در شهرها و روستاهای دامنه جنوبی سهند رایج است. البته لهجه بنابی با مراغه تفاوت‌هایی دارند.
از طرف مراغه به طرف سرسکند، سایین‌قالا‌‌ (شاهین‌دژ)، قوشاچای (میاندوآب) تا حدود سویوغ‌بولاق و جیغاتی (زرینه رود)، ملیک‌کندی‌ (ملکان)، بناب، عجبشیر از جمله مناطقی هستند که این لهجه در آن رایج‌است. این لهجه نیز مانند لهجه یامچی بین لهجه تبریز و قره داغ قرار می‌گیرد.

۶- لهجه اردبیل: این لهجه در اردبیل، خلخال، نمین، آستارا، انزلی، تالش، منجیل رایج است. این لهجه شباهت زیادی به لهجه جنوب جمهوری آذربایجان دارد.

۷- لهجه زنجان: این لهجه از طارم آغاز شده و تا زنجان، هیدج، سلطانیه، خدابنده، ماه نشان، بیجار و قروه در کردستان و سنقر در کرمانشاه رایج‌است و در مناطق شرقی و جنوبی زنجان مانند قیدار به لهجه همدان نزدیک می‌شود. به طور کلی این لهجه را میتوان ترکیبی از ترکی قدیم و جدید دانست.

۷- لهجه همدان: ابهر، تاکستان، قزوین، بویین زهرا، آوج، همدان، رزن، بهار، تویسرکان، کبودرآهنگ، پامبولو (فامنین)، اسدآباد، لالجین، ملایر تا سنقر به این لهجه تکلم می‌کنند.
شباهت زیادی به لهجه زنجان دارد. این لهجه یکی از لهجه‌های اصیلی است که برخی قواعد قدیمی هنوز در آن وجود‌دارد.
برای مثال "توکندی" به جای قورتولدو یا تورندی به جای ایسهال توتدو. یا مثلا در سوم شخص حرف سین از افعال حذف می‌شود (همانند لهجه زنجان): گلیرسن به گلیرن، آلیرسان به آلیران، گلیرسیز به گلیریز تبدیل می‌شود.
البته در لهجه همدان افعالی که به "ن" ختم می‌شوند "ی" جایگزین نون می شود مثلا زنجانی‌ها می‌گویند آلیران، گلیرن اما همدانی‌ها می‌گویند آلیرای، گلیرَی.

بنای مدرسه هدایت

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

بنای مدرسه هدایت

مهمترین و با ارزش ترین بخش مدرسه را ساختمان ضلع جنوبی صحن تشكیل می دهد كه رو به شمال و در میان حیاطهای بیرونی و اندرونی قرار گرفته است . حیاطهای مدرسه بفرم چهارگوش با دیوار كشی آجری و پایه های سنگی و آجری با طاقنماهایی از آجر لعابدار فیروزه ای آرایش یافته است . در دو ضلع جنوبی و غربی حیاط ساختمانهایی با زیرزمین وجود دارد كه از سطح حیاط چند پله پایین تر است . مصالح بكار رفته در زیرزمین تا ارتفاع یك متر با سنگهای خاكستری تراش و در طبقه همكف از آجر استفاده شده است .

 

سر در ورودی ساختمان اصلی مدرسه با طاقهای هلالی شكل در دو جبهه با رعایت قرینه سازی به سالن اصلی متصل می شود . و نمای شمالی ساختمان با ایوان كم عمق با ستونها و قوسهای نیم برجسته مزین به آجرهای لعابدار فیروزه ای رنگ شده اند . پیشانی ایوان با كاشی های هفت رنگ تزئین شده كه متاسفانه اكثر آنها از بین رفته است و اندكی از آنها با نقش گل و بته باقی مانده است . تالار اصلی مدرسه در دو جبهه نمای شمالی و جنوبی دارای ارسی های عظیمی است كه با شیشه های رنگی تزئین شده است.

مرحوم حاج محمد صحت ایگدیر فوق لیسانس رشتهٔ دبیری‌ از دانشگاه تهران بانی‌ و بنیا نگذر دبیرستان هدایت بودند. این بنا‌در سال ۱۳۴۵ واحد مسکونی بود و یک سال بعد به همت مرحوم دبیرستان هدایت نام گرفت و یکی‌از بهترین مدارس زمان شد.

تا اینکه ده‌سال بعد درسال ۱۳۵۶ این مدرسه نو پایه به دو قسمت تبدیل شد. قسمت نوساز چند سالی ‌بعنوان مدرسه راهنمائی دخترانه و قسمت قدیمی آن بعنوان واحد مسکونی مورد استفاده قرار گرفت .

تا اینکه اوایل ۱۳۸۰ اداره میراث فرهنگی با بدست گرفتن این بنا ‌و مرمت و بازسازی آن بعنوان یادگاری از معماری قدیم در اختیار عموم قرار گرفت.

 قطعه فیلم :

 

 

                 

         Hedayat-old          

 

     

 

{edocs}/images/stories/Artikkel_pictures/hedayat-iranzamin-1382.pdf,600,600{/edocs}

{phocapdf}/images/stories/Artikkel_pictures/hedayat-iranzamin-1382.pdf{/phocapdf}

{google_docs}/images/stories/Artikkel_pictures/hedayat-iranzamin-1382.pdf{/google_docs}